ADALET İSTATİSTİKLERİ (2025): SORUŞTURMA VE KOVUŞTURMA EVRESİNDE ÇOCUK VE GENÇLER – ÇARPICI SAYILAR, ANATOMİ, PATOLOJİ VE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZ

SHU Nihat Tarımeri

GİRİŞ

Türkiye’de çocukların adalet sistemiyle ilişkisi, son yıllarda hem nicelik hem de nitelik açısından giderek ağırlaşan bir kriz alanı haline gelmiştir. 2024-2025 Adalet İstatistikleri ile Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma verileri, her yıl yüzbinlerce çocuğun “suça sürüklenen çocuk” (SSÇ), “sanık”, “mağdur”, “tanık”, “kayıp” veya “kimlik tespiti yapılan” statüleriyle adalet ve güvenlik sistemiyle temas ettiğini ortaya koymaktadır. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (ÇKK), Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (ÇHS) ve Pekin Kuralları gibi uluslararası standartlarla uyumlu bir çerçeve sunmasına rağmen, uygulamada temel ilkelerin (çocuğun üstün yararı, ayrımcılık yasağı, hapis cezasına son çare olarak başvurulması, sosyal inceleme raporunun zorunluluğu vb.) büyük ölçüde ihlal edildiği görülmektedir.

Aadelet yönetiminde sosyal hizmetler ile ilgili bakışınıda yansıtan bu çalışma, Adalet Bakanlığı’nın 2024 ve 2025 yıllarına ait Adalet İstatistikleri (Tablo 1.13, 1.14, 1.15, 1.16 / Tablo 2.21, 2.22, 2.23, 2.24, 2.25) ile TBMM de suça yönelen çocukla ile ilgili Araştırma Komisyonuna yönelik kolluk birimlerinin (EGM ve Jandarma) 2025 yılına ait çocuk başvuru verilerini birleştirerek, çocuk adalet sisteminin mevcut durumunu, temel sorun alanlarını, yığılma ve iş yükü krizini, suç türlerindeki endişe verici değişimleri ve çocuk koruma ve adalet sisteminin karşı karşıya olduğu devasa boyutu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Analiz, özellikle 15-17 yaş grubunun (gençlik suçluluğu) sistemin ana yükü olduğunu, uyuşturucu ve şiddet suçlarının patlama gösterdiğini, cinsel suçlarda yüksek takipsizlik ve beraat oranlarının mağdur çocukların adalete erişimini engellediğini ve tüm bu sorunların üzerine yığılma (devir) oranlarının %40-50 seviyelerinde seyretmesiyle birlikte sistemin tıkanma noktasına geldiğini göstermektedir.

Adalet aramak insan haklarını,çocuk hakları ve sosyal haklarınn korunması amacıyla sosyal hizmetlerden yararlanma hakkı bağlamında sosyal hizmet boyutunun da dikkat edilmesi amacıyla çalışmanın son bölümünde, bu veriler ışığında, halen eksik olan gençlik mahkemelerinin ve de gençlik savcılığının kurulması, sadece sosyal çalışma konusunda eğitim almış sosyal çalışmacılar/sosyal hizmet uzmanları tarafından düzenlenmesi gereken sosyal inceleme raporunun zorunlu hale getirilmesi, çekirdek grup,karanlık alanlar gibi suçluluk boyutunun ele alınmasıyla alternatif çözüm mekanizmalarının güçlendirilmesi ve ceza artırımı odaklı popülist yaklaşımların terk edilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

1. 1. ÖZET

Ana bulgular:

• Soruşturma evresi (Cumhuriyet başsavcılıkları): Tekil gelen çocuk sayısı 322.149’dan 330.496’ya (+%2,6) yükselmiş, ancak karara bağlanan dosya sayısı düşmüştür. Çoklanmış işlem sayısı (suç türü ve dosya yılı çoklamasıyla) 497.162’dir. Devir oranı %41,5’tir. Yığılma artmaktadır.

• Kovuşturma evresi (ceza mahkemeleri): Tekil sanık çocuk sayısı 177.907’den 184.529’a (+%3,7) çıkmış; çoklanmış işlem sayısı 267.110’dur. Devir oranı %45,3’tür.

• Uyuşturucu suçları (kamu sağlığı): Her iki evrede de patlama göstermiştir (dosya sayısı +%21,6). 2025’te kovuşturmada 14.224 dosya bulunmaktadır.

• Şiddet suçları (vücut dokunulmazlığı): Soruşturma evresinde dava açma eğilimi artarken, kovuşturma evresinde HAGB ağırlıklı karar verilmektedir (%43,6). Dosya sayısı %7,3 artmıştır.

• Malvarlığı suçları: Soruşturmada takipsizlik (KYOK) artmış (%36,9 → %52,6), kovuşturmada mahkûmiyet oranı yüksek seyretmektedir (%52,8).

• Cinsel suçlar: Soruşturmada KYOK oranı %50,8’e, kovuşturmada beraat oranı %28,5’e yükselmiştir. İspat zorluğu ve mağdur çocukların adalete erişim sorunu devam etmektedir.

• Yaş dağılımı (gençlik suçluluğu): 15-17 yaş grubu, tüm sanıkların %77-78’ini oluşturmaktadır. Buna rağmen Türkiye’de gençlere özel bir adalet sistemi (gençlik mahkemeleri, gençlik savcılıkları) bulunmamaktadır.

• Kovuşturma karar dağılımı (2025): HAGB en yaygın karardır (%32,6); mahkûmiyet %28,6, beraat %18,8’dir. Çocukların her beşte biri beraat etmekte, her üçte biri HAGB ile şans almaktadır.

• KYOK oranı karşılaştırması: Çocuklar için KYOK oranı (%54,4) yetişkinlerinkiyle (%55,3) neredeyse aynıdır. “Dava açmaktan kaçınma” ilkesi (Pekin Kuralı 11.4) çocuklar lehine bir fark yaratmamıştır.

• Yığılma ve iş yükü krizi: Her iki evrede de devir oranları %40-48 arasında seyretmekte; dosyalar yıllarca sürmekte, çocuklar belirsizlik içinde damgalanmaktadır.

Kolluk ve adalet sisteminin toplam çocuk yükü (2025):

• Güvenlik birimlerine gelen suça sürüklenen çocuk sayısı: 168.694

• Güvenlik birimlerine gelen suç mağduru çocuk sayısı: 266.849

• Adalet yönetimindeki tekil çocuk sayısı (şüpheli + sanık + mağdur ): 1.031.121

• Güvenlik birimlerine gelen diğer başvurular (tanık, kayıp, kimlik tespiti, intihar teşebbüsü): 543.538

• Adalet sistemindeki çoklanmış işlem toplamı (soruşturma 497.162 + kovuşturma 267.110): 764.272

• Çocuk Koruma Kanunu kapsamında işlem yapılan genel toplam çocuk: 1.307.810 – bu rakam, Türkiye’deki çocuk nüfusunun yaklaşık %6’sının yılda en az bir kez adli veya koruyucu işleme konu olduğunu göstermektedir.

EKTE DEVAM EDECEK :Adalet İsttatistik 2025 26.04.2026