Çocuğun korunması yalnızca tehlike ortaya çıktıktan sonra müdahale edilmesi gereken bir konu değildir. Etkili bir çocuk koruma sistemi; riskleri erken fark eden, çocuğun yaşam koşullarını bütüncül biçimde değerlendiren, aileyi destekleyen, koruyucu ve önleyici hizmetleri harekete geçiren ve çocuğun haklarını bütün süreçlerin merkezine alan bir yapıya dayanmalıdır.

Sosyal Hizmetler Akademisi tarafından sunulan Çocuk Koruma Danışmanlığı; çocukların korunmasına ilişkin bireysel, ailesel, mesleki ve kurumsal ihtiyaçların sosyal hizmet ve çocuk hakları perspektifiyle değerlendirilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Yaklaşımımızın merkezinde çocuğun üstün yararı, çocuk hakları, sosyal inceleme, bütüncül değerlendirme, katılım, mahremiyet, mesleki yetkinlik ve koruyucu-önleyici sosyal hizmet bulunmaktadır. Mevcut yayınlarımızda da çocuk koruma ve çocuk adaletine ilişkin süreçlerde çocuğun üstün yararı, sosyal inceleme ve hak temelli yaklaşım temel konular arasında ele alınmaktadır.

Çocuk Koruma Danışmanlığı Nedir?

Çocuk koruma danışmanlığı; bir çocuğun güvenliği, gelişimi, esenliği veya haklarıyla ilgili ortaya çıkan ya da ortaya çıkma ihtimali bulunan durumların sosyal hizmet perspektifinden değerlendirilmesi ve uygun koruyucu, önleyici, destekleyici veya yönlendirici süreçlerin belirlenmesine katkı sağlanmasıdır.

Çocuk yalnızca yaşadığı olay veya karşılaştığı problem üzerinden değerlendirilemez.

Çocuğun;

• aile ilişkileri,
• bakım koşulları,
• ekonomik ve sosyal çevresi,
• eğitim yaşamı,
• barınma koşulları,
• destek kaynakları,
• karşı karşıya bulunduğu riskler,
• gelişimsel ve psiko-sosyal ihtiyaçları

birlikte ele alınmalıdır.

Sosyal Hizmetler Akademisi’nin mevcut yayın yaklaşımında da çocuk biyopsikososyal bir bütün olarak değerlendirilmekte; yalnızca tek bir fiziksel, hukuki veya idari gösterge üzerinden değerlendirme yapılmasının çocuğun sosyal ve psikolojik boyutlarını dışarıda bırakabileceğine dikkat çekilmektedir.

Çocuğun Üstün Yararı Temel Yaklaşımımızdır

Çocuk koruma çalışmalarında alınacak her kararın merkezinde çocuk bulunmalıdır.

Bu nedenle danışmanlık sürecinde temel soru yalnızca “Mevzuat ne söylüyor?” veya “Kurum hangi işlemi yapıyor?” değildir.

Asıl değerlendirilmesi gereken;

“Bu karar çocuğun güvenliğine, gelişimine, esenliğine ve haklarının korunmasına nasıl etki edecektir?”

sorusudur.

Çocuğun üstün yararı ilkesi; çocuğun korunmasını yalnızca idari bir işlem hâline getirmek yerine, alınan kararların çocuğun yaşamı üzerindeki kısa ve uzun vadeli etkilerinin değerlendirilmesini gerektirir.

Mevcut içeriklerimizde de 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi ve ilgili uluslararası standartlar değerlendirilirken çocuğun üstün yararı çocuk koruma sisteminin temel ilkelerinden biri olarak ele alınmaktadır.

Çocuğu Çevresi İçinde Değerlendiriyoruz

Bir çocuğun yaşadığı sorun çoğu zaman yalnızca çocuğun bireysel özelliklerinden kaynaklanmaz.

Yoksulluk, ihmal, aile içi sorunlar, sosyal dışlanma, eğitimden uzaklaşma, şiddet, bakım yetersizliği veya uygun sosyal desteklere erişememe gibi birçok unsur çocuğun yaşamını birlikte etkileyebilir.

Bu nedenle çocuk koruma danışmanlığında;

çocuğu, ailesini, sosyal çevresini ve içinde bulunduğu kurumsal yapıyı birlikte değerlendiren bütüncül bir yaklaşım benimsenir.

Özellikle risk altındaki veya suça yönelen çocukların yalnızca davranışları üzerinden değerlendirilmesi yerine, bu davranışların arkasındaki sosyal koşulların anlaşılması sosyal hizmet açısından önemlidir. Mevcut yayınlarımızda da yoksulluk ve ihmal gibi dezavantajlı koşulların sosyal değerlendirme içerisinde ele alınmasının sosyal adalet açısından taşıdığı önem vurgulanmaktadır.

Sosyal İnceleme ve Mesleki Değerlendirme

Çocuk koruma süreçlerinin önemli unsurlarından biri sosyal incelemedir.

Sosyal inceleme; çocuğun yalnızca mevcut durumunu tarif etmek için değil, çocuğun yaşam koşullarını, aile yapısını, sosyal çevresini, ihtiyaçlarını, risklerini ve destek kaynaklarını bütüncül biçimde değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilir.

Sosyal Hizmetler Akademisi’nin mevcut yayınlarında sosyal inceleme raporu, çocuk hakkında karar verilmeden önce çocuğun sosyal durumunun profesyonel biçimde değerlendirilmesini sağlayan temel araçlardan biri olarak ele alınmaktadır.

Çocuk koruma danışmanlığı kapsamında gerektiğinde;

• mevcut sosyal inceleme süreçlerinin değerlendirilmesi,
• sosyal hizmet bakış açısının güçlendirilmesi,
• risk ve ihtiyaçların belirlenmesine yönelik mesleki değerlendirme,
• vaka sürecinin sosyal hizmet perspektifinden incelenmesi ve
• uygun hizmet veya yönlendirme seçeneklerinin belirlenmesi

konularında destek sağlanabilir.

Koruyucu ve Önleyici Yaklaşım

Çocuk korumanın en etkili biçimi, mümkün olan durumlarda çocuğun zarar görmesini beklemeden harekete geçebilmektir.

Bu nedenle çocuk koruma danışmanlığında yalnızca gerçekleşmiş olaylar değil, risk göstergeleri ve koruyucu faktörler de değerlendirilir.

Amaç;

çocuğun karşılaşabileceği riskleri mümkün olduğunca erken fark etmek, aile ve sosyal çevredeki destek mekanizmalarını güçlendirmek ve daha ağır koruma sorunlarının ortaya çıkmasını önleyebilecek seçenekleri değerlendirmektir.

Bu yaklaşım çocuk korumayı yalnızca kriz yönetiminden çıkararak koruyucu, önleyici ve güçlendirici bir sosyal hizmet sürecine dönüştürür.

Aileye Yönelik Değerlendirme ve Destek

Çocuk koruma çalışmalarında aile önemli bir değerlendirme alanıdır.

Ancak aileyle çalışma, yalnızca aileyi sorumlu tutmak veya eksikliklerini tespit etmek anlamına gelmez.

Ailenin;

güçlü yönlerinin, destek ihtiyacının, ekonomik ve sosyal koşullarının, bakım kapasitesinin ve yararlanabileceği kaynakların birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Çocuğun güvenliğinin sağlanması temel olmakla birlikte, mümkün ve çocuğun yararına olduğu durumlarda ailenin güçlendirilmesi de çocuk koruma yaklaşımının önemli bir parçasıdır.

Danışmanlık sürecinde ailelerin hangi sosyal hizmetlerden ve destek mekanizmalarından yararlanabileceğinin değerlendirilmesine ve uygun hizmetlere yönlendirilmesine katkı sağlanabilir.

Çocuğun Katılım Hakkı

Çocuk koruma sürecinin öznesi çocuktur.

Bu nedenle çocuk hakkında karar alınırken çocuğun yalnızca hakkında konuşulan bir kişi hâline gelmemesi; yaşı, gelişim düzeyi ve içinde bulunduğu koşullar dikkate alınarak görüşlerinin anlaşılması önem taşır.

Sosyal Hizmetler Akademisi’nin mevcut içeriklerinde de çocuğun koruma ve adalet sistemine katılımı, sosyal hizmet uzmanı/sosyal çalışmacının çocuk ile sistem arasında profesyonel bir köprü oluşturmasıyla ilişkilendirilmektedir.

Çocuk koruma danışmanlığında bu nedenle çocuğun dinlenmesi, kendisini ifade edebilmesi ve karar süreçlerinde bir özne olarak değerlendirilmesi hak temelli yaklaşımın önemli bir parçasıdır.

Gizlilik ve Mahremiyet

Çocuk koruma süreçlerinde son derece hassas kişisel ve ailesel bilgiler işlenebilir.

Çocuğun yaşamı, aile ilişkileri, yaşadığı olaylar ve sosyal koşullarına ilişkin bilgilerin paylaşılması sırasında gizlilik, mahremiyet ve mesleki etik temel öneme sahiptir.

Mevcut yayınlarımızda da sosyal inceleme süreçlerinde edinilen mahrem bilgilerin mesleki etik ve yetkinlik çerçevesinde ele alınmasının gerekliliğine özellikle dikkat çekilmektedir.

Bu nedenle danışmanlık sürecinde bilgi paylaşımının amacı, kapsamı ve gerekliliği dikkatle değerlendirilir.

Çocuk Koruma Danışmanlığı Hangi Konuları Kapsayabilir?

Danışmanlık hizmetinin kapsamı başvurunun niteliğine göre belirlenmekle birlikte başlıca çalışma alanları şunlardır:

• Çocuğa ilişkin sosyal risklerin değerlendirilmesi,
• Çocuk koruma süreçlerinin sosyal hizmet perspektifinden incelenmesi,
• Çocuğun üstün yararına ilişkin değerlendirmeler,
• İhmal, istismar ve diğer korunma risklerine ilişkin sosyal hizmet yaklaşımı,
• Çocuk ve aile ihtiyaçlarının değerlendirilmesi,
• Koruyucu ve önleyici sosyal hizmet planlaması,
• Sosyal inceleme ve vaka süreçlerinin mesleki açıdan değerlendirilmesi,
• Çocuğun uygun sosyal hizmetlere yönlendirilmesi,
• Aile destek mekanizmalarının değerlendirilmesi,
• Çocukların sosyal, eğitimsel ve toplumsal ihtiyaçlarının değerlendirilmesi,
• Çocuk hakları ve hak temelli uygulamalar,
• Çocukların karar süreçlerine katılımının güçlendirilmesi,
• Gizlilik ve mahremiyet ilkelerinin değerlendirilmesi,
• Kurumlar arası koordinasyon süreçleri,
• Çocuk koruma alanındaki mevzuat ve politika uygulamalarının sosyal hizmet açısından incelenmesi,
• Çocuklarla çalışan kurumlara yönelik mesleki değerlendirme ve program geliştirme desteği.

Her başvuru kendi koşulları içerisinde değerlendirilir ve danışmanlığın kapsamı ihtiyaçlara göre belirlenir.

Kurumlara Yönelik Çocuk Koruma Danışmanlığı

Çocuklarla doğrudan veya dolaylı olarak çalışan kurumların yalnızca hizmet sunması değil, çocuk güvenliğini ve çocuk haklarını kurum kültürünün bir parçası hâline getirmesi önemlidir.

Kamu kurumları, yerel yönetimler, eğitim kurumları, sivil toplum kuruluşları ve çocuklara yönelik hizmet geliştiren diğer yapılara yönelik danışmanlık kapsamında;

• çocuk koruma uygulamalarının değerlendirilmesi,
• riskli durumlarda izlenecek süreçlerin geliştirilmesi,
• koruyucu ve önleyici hizmet modellerinin oluşturulması,
• vaka yönetimi yaklaşımlarının değerlendirilmesi,
• çalışanların çocuk hakları ve sosyal hizmet perspektifinin güçlendirilmesi,
• kurumlar arası yönlendirme mekanizmalarının geliştirilmesi ve
• çocuk odaklı politika ve uygulamaların hazırlanması

gibi konular ele alınabilir.

Çocuk Dostu Hizmet Anlayışı

Çocuğun bir kurumla, sosyal hizmet sistemiyle veya adalet mekanizmasıyla karşılaşması çocuk açısından başlı başına önemli bir deneyimdir.

Bu süreçlerin çocuk için anlaşılabilir, güvenli ve saygılı olması gerekir.

Sosyal Hizmetler Akademisi’nin mevcut yayınlarında çocuk dostu adalet, çocuğun haklarının korunması ve sosyal hizmet uzmanlarının/sosyal çalışmacıların sistem içerisindeki profesyonel rolü birlikte ele alınmaktadır.

Bu yaklaşım yalnızca adli süreçler için değil, çocukların karşılaştığı bütün sosyal hizmet sistemleri açısından önemlidir.

Amaç çocuğu kurumların işleyişine uydurmak değil; hizmet sistemlerini çocuğun ihtiyaçlarına ve haklarına duyarlı hâle getirmektir.

Neden Sosyal Hizmetler Akademisi?

Çocuk koruma; sosyal hizmet, çocuk hakları, mevzuat, aile, eğitim ve farklı kurumsal yapıların birbirleriyle kesiştiği çok boyutlu bir alandır.

Bu nedenle yalnızca tek bir olaya veya tek bir mevzuat maddesine odaklanan değerlendirmeler çoğu zaman çocuğun yaşamındaki bütün resmi ortaya koymaya yetmez.

Sosyal Hizmetler Akademisi olarak çocuk koruma alanındaki yaklaşımımızı;

çocuğun üstün yararı, insan hakları, sosyal adalet, bütüncül sosyal inceleme, mesleki yetkinlik, koruyucu-önleyici sosyal hizmet ve çocuğun güçlendirilmesi

ilkeleri üzerine kuruyoruz.

Amaç çocuğu yalnızca “korunması gereken” pasif bir birey olarak değil; hak sahibi, görüşleri ve ihtiyaçları bulunan, yaşamı ve geleceği hakkında alınan kararlardan doğrudan etkilenen bir özne olarak değerlendirmektir.

Çocuk Koruma Danışmanlığı İçin İletişime Geçin

Bir çocuğun korunmasına ilişkin sosyal hizmet değerlendirmesine, vaka sürecine yönelik mesleki görüşe, kurumsal uygulamaların geliştirilmesine veya çocuk koruma alanında profesyonel danışmanlığa ihtiyaç duyuyorsanız Sosyal Hizmetler Akademisi ile iletişime geçebilirsiniz.

Başvurunun niteliği ve ihtiyaçlar değerlendirildikten sonra danışmanlık kapsamı ve izlenecek yol belirlenebilir.

Çocuğun üstün yararını merkeze alan, hak temelli ve mesleki çocuk koruma yaklaşımı için Sosyal Hizmetler Akademisi.

Not: Çocuk Koruma Danışmanlığı sosyal hizmet perspektifinden mesleki danışmanlık niteliğindedir; hukuki temsil, tıbbi değerlendirme veya acil müdahale hizmetinin yerine geçmez.