Adalet sistemi içerisinde karşılaşılan birçok olay yalnızca hukuki boyutuyla açıklanamaz. Bireyin aile ilişkileri, sosyal çevresi, ekonomik koşulları, geçmiş yaşam deneyimleri, maruz kaldığı riskler ve sahip olduğu destek kaynakları; adli sürecin anlaşılması ve uygulanacak müdahalelerin belirlenmesinde önemli bir yere sahiptir.

Adli sosyal hizmet, hukuk ve adalet sistemi ile sosyal hizmet mesleğinin kesiştiği alanda; bireyin içinde bulunduğu sosyal koşulların mesleki yöntemlerle değerlendirilmesini, insan haklarının korunmasını ve adalet süreçlerinin sosyal boyutunun görünür hâle getirilmesini amaçlayan bir çalışma alanıdır.

Sosyal Hizmetler Akademisi tarafından sunulan Adli Sosyal Hizmet Danışmanlığı; adli süreçlerde ortaya çıkan sosyal hizmet ihtiyaçlarının mesleki, etik ve hak temelli bir bakış açısıyla değerlendirilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Yaklaşımımız; bireyi yalnızca hakkında işlem yapılan bir dosya olarak değil, sosyal çevresi, yaşam koşulları, ihtiyaçları, hakları ve güçlendirilmesi gereken yönleri bulunan bir insan olarak ele almaya dayanır.

Adli Sosyal Hizmet Nedir?

Adli sosyal hizmet; sosyal hizmet bilgi, yöntem ve değerlerinin adalet sistemiyle ilişkili alanlarda kullanılmasını ifade eder.

Adli süreçlere konu olan bireylerin davranışlarını veya yaşadıkları sorunları yalnızca meydana gelen olay üzerinden değerlendirmek yeterli olmayabilir. Sosyal hizmet yaklaşımı;

• bireyin yaşam öyküsünü,
• aile ve yakın çevre ilişkilerini,
• ekonomik ve sosyal koşullarını,
• eğitim ve çalışma yaşamını,
• karşılaştığı ihmal, istismar veya şiddet risklerini,
• sosyal destek kaynaklarını,
• ihtiyaçlarını ve güçlü yönlerini

birlikte değerlendirmeyi önemser.

Özellikle çocuklara ilişkin adli süreçlerde, yalnızca fiile odaklanmak yerine çocuğun bireysel özellikleri ve sosyal çevresinin değerlendirilmesi mevcut yayınlarımızın da üzerinde önemle durduğu bir konudur. XML’deki içeriklerde Çocuk Koruma Kanunu’nun sosyal incelemeye ilişkin düzenlemesi, çocuğun bireysel özellikleri ile sosyal çevresinin değerlendirilmesi üzerinden ele alınmaktadır.

Adaletin Sosyal Boyutu

Adalet yalnızca kanunların uygulanmasından veya yargısal kararların verilmesinden ibaret değildir.

Bir kişinin adli sisteme nasıl ve hangi sosyal koşullar içerisinde geldiğinin anlaşılması da adaletin önemli bir boyutudur.

Örneğin bir çocuğun suça yönelmesine ilişkin değerlendirmede yalnızca gerçekleştirdiği davranışın dikkate alınması; yoksulluk, ihmal, aile sorunları, sosyal dışlanma veya diğer risk faktörlerinin görünmez hâle gelmesine neden olabilir.

Sosyal Hizmetler Akademisi’nin mevcut yayınlarında da sosyal adaletin, bireyin suça yönelmesine neden olabilecek dezavantajlı sosyal koşulların profesyonel biçimde değerlendirilmesiyle ilişkili olduğu vurgulanmaktadır.

Bu nedenle adli sosyal hizmet danışmanlığında temel sorulardan biri şudur:

“Yaşanan olayın arkasında hangi bireysel, ailesel ve sosyal koşullar bulunmaktadır?”

Bu soruya verilecek mesleki yanıt, uygulanabilecek sosyal hizmet müdahalelerinin ve destek mekanizmalarının belirlenmesine katkı sağlayabilir.

Sosyal İnceleme ve Sosyal Değerlendirme

Adli sosyal hizmetin temel çalışma araçlarından biri sosyal incelemedir.

Sosyal inceleme; bireyin yalnızca mevcut davranışını değil, bu davranışla ilişkili olabilecek sosyal çevresini, aile yapısını, yaşam koşullarını, ihtiyaçlarını, risklerini ve destek kaynaklarını birlikte ele alan mesleki bir değerlendirme sürecidir.

Özellikle çocuk adaletinde sosyal inceleme, çocuğun adli süreç içerisinde yalnızca hukuki bir dosya üzerinden değerlendirilmesinin önüne geçilmesine yardımcı olur.

Mevcut içeriklerimizde sosyal inceleme raporunun çocuk hakkında değerlendirme yapılırken çocuğun bireysel özelliklerini ve sosyal çevresini görünür hâle getiren önemli bir araç olduğu üzerinde durulmaktadır.

Adli Sosyal Hizmet Danışmanlığı kapsamında;

• mevcut vaka süreçlerinin sosyal hizmet açısından incelenmesi,
• sosyal risklerin ve ihtiyaçların değerlendirilmesi,
• sosyal inceleme süreçlerinin mesleki açıdan ele alınması,
• sosyal hizmet müdahalesi gerektirebilecek alanların belirlenmesi ve
• uygun sosyal destek ve yönlendirme mekanizmalarının değerlendirilmesi

konularında danışmanlık sağlanabilir.

Çocuk Adaletinde Adli Sosyal Hizmet

Adli sosyal hizmetin en önemli çalışma alanlarından biri çocuk adaletidir.

Bir çocuğun adalet sistemiyle karşılaşması durumunda temel amaç yalnızca yapılan eylemin hukuki sonucunu belirlemek olmamalıdır. Çocuğun korunması, topluma yeniden katılımının desteklenmesi ve gelecekte karşılaşabileceği risklerin azaltılması da değerlendirilmelidir.

Bu nedenle çocuğa ilişkin adli süreçlerde;

çocuğun üstün yararı, katılım hakkı, insan onuru, mahremiyet, sosyal inceleme ve bütüncül değerlendirme

önem taşır.

Sosyal Hizmetler Akademisi’nin mevcut yayınlarında çocuk dostu adalet yaklaşımı içerisinde sosyal hizmet uzmanı/sosyal çalışmacının, çocuk ile adalet sistemi arasında profesyonel bir köprü oluşturması gerektiği vurgulanmaktadır.

Amaç çocuğun sistem içerisinde yalnızca hakkında karar verilen bir kişi hâline gelmesini önlemek; çocuğun sosyal gerçekliğinin ve görüşlerinin sürecin bir parçası olmasını desteklemektir.

Çocuğun Katılımının Güçlendirilmesi

Çocuk adalet sisteminde çocuğun dinlenmesi ve süreç hakkında anlayabileceği şekilde bilgilendirilmesi önemlidir.

Çocuğun yalnızca suçlama, tedbir veya kararın nesnesi hâline gelmesi yerine, kendi yaşamını ilgilendiren süreçlere katılım gösterebilmesi hak temelli yaklaşımın bir gereğidir.

Mevcut yayınlarımızda çocuğun koruma ve adalet sistemine katılımının, profesyonel sosyal hizmet desteğiyle güçlendirilmesi gerektiğine özellikle dikkat çekilmektedir.

Adli sosyal hizmet yaklaşımı bu nedenle yalnızca kurumların ihtiyaçlarına değil, adli sürecin birey üzerindeki etkilerine de odaklanır.

Bütüncül Değerlendirme

Adli süreçlerde bireyin tek bir özelliğine veya tek bir değerlendirme aracına indirgenmesi, sosyal koşulların gözden kaçmasına neden olabilir.

Sosyal hizmetin bütüncül yaklaşımı bireyin;

biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutlarını birlikte değerlendirmeyi esas alır.

Sosyal Hizmetler Akademisi’nin mevcut içeriklerinde de özellikle çocuk adaleti bağlamında çocuğun biyopsikososyal bir bütün olduğu; sosyal ve psikolojik boyutların değerlendirme dışında bırakılmasının bütüncül koruma yaklaşımıyla bağdaşmadığı belirtilmektedir.

Bu nedenle adli sosyal hizmet danışmanlığında bireyin yalnızca mevcut olay veya adli dosya üzerinden değil, yaşamını etkileyen sosyal koşulların tamamı içerisinde ele alınması önemsenir.

İnsan Hakları ve Sosyal Adalet Perspektifi

Sosyal hizmet mesleğinin temelinde insan onuru, sosyal adalet ve insan hakları bulunmaktadır.

Bu yaklaşım adli sistem içerisinde daha da önemli hâle gelir. Çünkü adli süreçlerle karşılaşan bireyler; damgalanma, sosyal dışlanma, hak kaybı veya hizmetlere erişimde güçlük gibi farklı risklerle karşılaşabilir.

Mevcut yayınlarımızda sosyal hizmetin adli sistem içerisindeki işlevi, insan haklarının korunması ve adaletin sosyal boyutunun görünür hâle getirilmesiyle birlikte ele alınmaktadır.

Bu nedenle danışmanlık çalışmalarında;

• insan onurunun korunması,
• ayrımcılık yapılmaması,
• bireyin görüşlerinin dikkate alınması,
• mahremiyetin korunması,
• sosyal koşulların bütüncül değerlendirilmesi ve
• mesleki yetkinlik

temel ilkeler arasında yer almaktadır.

Gizlilik ve Mahremiyet

Adli sosyal hizmet süreçlerinde bireyin yaşamına ilişkin son derece hassas bilgiler ortaya çıkabilir.

Aile ilişkileri, ekonomik koşullar, geçmiş yaşam deneyimleri, şiddet veya ihmal öyküsü, sağlık ve sosyal çevreye ilişkin bilgiler bu kapsamda değerlendirilebilir.

Bu bilgilerin mesleki etik ve gizlilik ilkeleri doğrultusunda ele alınması önemlidir.

Sosyal Hizmetler Akademisi’nin mevcut yayınlarında da sosyal inceleme ve araştırma süreçlerinde elde edilen mahrem verilerin mesleki etik ve yetkinlik içerisinde işlenmesi gerektiği özellikle vurgulanmaktadır.

Adli Sosyal Hizmet Danışmanlığı Hangi Alanları Kapsayabilir?

Danışmanlığın kapsamı başvurunun ve olayın niteliğine göre değişebilir.

Başlıca çalışma konuları arasında:

• Adli süreçlerin sosyal hizmet perspektifinden değerlendirilmesi,
• Sosyal inceleme ve sosyal değerlendirme süreçleri,
• Çocuk adaletine ilişkin sosyal hizmet uygulamaları,
• Çocuğun üstün yararının değerlendirilmesi,
• Risk ve ihtiyaç değerlendirmesi,
• İhmal, istismar, şiddet ve sosyal risklerin sosyal hizmet açısından incelenmesi,
• Sosyal destek mekanizmalarının belirlenmesi,
• Vaka yönetimi süreçlerinin değerlendirilmesi,
• Koruyucu ve önleyici sosyal hizmet yaklaşımlarının geliştirilmesi,
• Adli süreçlerde insan hakları ve sosyal adalet yaklaşımı,
• Çocuk dostu adalet uygulamaları,
• Sosyal hizmet uzmanı/sosyal çalışmacının mesleki rolüne ilişkin değerlendirmeler,
• Kurumlar arası koordinasyon ve yönlendirme,
• Adli sosyal hizmete ilişkin mevzuat ve uygulamaların mesleki açıdan incelenmesi,
• Eğitim, proje ve hizmet modellerinin geliştirilmesine yönelik danışmanlık

yer alabilir.

Kurumlara Yönelik Adli Sosyal Hizmet Danışmanlığı

Adli sosyal hizmet yalnızca bireysel vakalarla sınırlı değildir.

Adalet, çocuk koruma veya sosyal hizmet alanlarında görev yapan kurum ve kuruluşların uygulamalarında sosyal hizmet perspektifinin güçlendirilmesi de önemlidir.

Bu kapsamda kurumlara;

• vaka değerlendirme sistemlerinin geliştirilmesi,
• sosyal risk ve ihtiyaç değerlendirme süreçlerinin oluşturulması,
• çocuk dostu uygulamaların geliştirilmesi,
• sosyal inceleme süreçlerinin değerlendirilmesi,
• hak temelli hizmet modellerinin oluşturulması,
• kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi,
• çalışanların mesleki farkındalığının geliştirilmesi

gibi konularda danışmanlık sunulabilir.

Sosyal Hizmetler Akademisi’nin mevcut yayınlarında da çocuk dostu adalet içerisinde sosyal çalışmacıların ve sosyal hizmet uzmanlarının konumu ve mesleki rolü özel olarak ele alınmaktadır.

Cezalandırmanın Ötesinde Sosyal Müdahale

Adli sosyal hizmet yaklaşımı yalnızca gerçekleşmiş davranışın sonucuna odaklanmaz.

Bireyin neden adli sistemle karşı karşıya geldiğinin anlaşılması ve aynı koşulların yeniden oluşmasının önlenmesine yönelik sosyal müdahalelerin geliştirilmesi de önemlidir.

Özellikle çocuk ve gençlerde;

eğitim, aile desteği, sosyal çevre, ekonomik koşullar ve toplumsal bütünleşme

gibi unsurların değerlendirilmesi, yalnızca cezalandırıcı bir yaklaşımdan daha geniş bir müdahale alanı oluşturur.

Sitenin mevcut yayınlarında da çocuk adaletinin ceza odaklı değil, bireyin korunması ve eğitimiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğine yönelik güçlü bir yaklaşım bulunmaktadır.

Bu nedenle adli sosyal hizmet danışmanlığında amaç yalnızca “Ne oldu?” sorusuna cevap vermek değil;

“Neden oldu, hangi sosyal koşullar etkili oldu ve tekrar yaşanmaması için hangi destekler geliştirilebilir?”

sorularını da değerlendirmektir.

Neden Sosyal Hizmetler Akademisi?

Adli sosyal hizmet; sosyal hizmet mesleği ile hukuk ve adalet sisteminin kesiştiği, yüksek mesleki sorumluluk gerektiren bir alandır.

Bir adli sürecin sosyal boyutunu değerlendirebilmek için yalnızca hukuki düzenlemeleri bilmek yeterli değildir. Bireyin sosyal çevresi, yaşam koşulları, riskleri, ihtiyaçları, insan hakları ve yararlanabileceği sosyal hizmet mekanizmaları da birlikte ele alınmalıdır.

Sosyal Hizmetler Akademisi olarak yaklaşımımızı;

insan hakları, sosyal adalet, mesleki yetkinlik, bütüncül sosyal inceleme, güçlendirme, koruyucu-önleyici sosyal hizmet ve hak temelli adalet

ilkeleri üzerine kuruyoruz.

Amacımız adalet sistemi ile sosyal hizmet arasındaki ilişkinin güçlendirilmesine ve adli süreçlerde bireyin sosyal gerçekliğinin görünür hâle gelmesine katkı sağlamaktır.

Adli Sosyal Hizmet Danışmanlığı İçin İletişime Geçin

Adli bir süreçte sosyal hizmet perspektifinden değerlendirmeye, çocuk adaleti veya sosyal inceleme süreçlerine ilişkin mesleki görüşe ya da kurumunuzun adli sosyal hizmet uygulamalarını geliştirmeye ihtiyaç duyuyorsanız Sosyal Hizmetler Akademisi ile iletişime geçebilirsiniz.

Başvurunun niteliği değerlendirildikten sonra danışmanlığın kapsamı ve izlenecek çalışma süreci belirlenebilir.

Adaletin sosyal boyutunu görünür kılan, insan hakları ve mesleki bilgi temelli bir yaklaşım için Sosyal Hizmetler Akademisi.

Not: Adli Sosyal Hizmet Danışmanlığı, sosyal hizmet disiplini kapsamında mesleki danışmanlık niteliğindedir. Avukatlık, hukuki temsil, yargısal karar verme, bilirkişilik veya tıbbi değerlendirme hizmetinin yerine geçmez.