TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ VE UNICEF “ÇABA” PROJESİ

ADİL YARGILAMA HAKKINA RAĞMEN SOSYAL HİZMETLERİN DIŞLANMASINDA Kİ PASİF AVUKATLIK HİZMETİ AÇISINDAN BAZI AÇIKLAMALAR VE GÖZLEMLER

(Prof.Dr.Mustafa T.Yücel’in Gerçeklik Yaklaşı ve Adli Sosyal Hizmet ile ilgili makalesine dayanmıştır.)

SHU Nihat Tarımeri

ÖZET

Bilindiği gibi adalet yönetiminde çocuklar için söz konusu avukatlara yönelik  AB fonlu (3,2 milyon Avro) ÇABA Projesi ve TBB-UNICEF ortaklığındaki uluslararası kongresinin , sosyal hizmetler ile ilgili boyutunun da ayrıca ele alınmasını gerekmektedir.20 sene içinde gelinen nokta içinde önemli olan Proje ve kongre, “çocuk adaletini yeniden düşünmek” vaadiyle çıkılmış ancak Türkiye’deki temel yapısal sorunları (yetki gaspı, ÇKK m.3’teki “sosyal çalışma görevlisi” garabet tanımı, Anayasa’ya aykırı 2006 yönetmeliği, “suça sürüklenen” tanımının masumiyet karinesini ihlali, bildirim yükümlülüğünün işlememesi) görmezden gelmiş, pasif avukatlığı kurumsallaştırmış ve mevcut hukuksuzluğu uluslararası meşruiyetle meşrulaştırmıştır. Özellikle UNICEF’in “Sosyal Çalışma Görevlileri için Eğitim Kitabı” , yetki gaspını eğitimle pekiştiren bir “kara leke” ve “zehirli ağacın meyvesi” olarak nitelendirilmekte; 2005 yılından beri Pekin Kurallarına dayalı Çocuk Hakları ve Avrupa Sosyal Şartı’ daki ilkeler ve değerlerin korunması yerine ÇKK ‘da ki mevcudun korumasına yönelik öne çıkarılan aktörler tarafından Proje kapsamında ki eğitmen avukatların “mevcut hukuk böyle” pasifliği de öne çıkabilmektedir. Prof.Dr. Mustafa T.Yücel’in adli sosyal hizmet açısından kaleme aldığı makaledeki tespitlerden yola çıkılarak adil yargılama hakkı ve de çocukların üstün yararı bağlamında adaleti arama ve gerçekler içindir.

Giriş

3,2 Milyon Avroluk Proje Ne Yaptı, Ne Yapamadı? – Bir Durum Değerlendirmesi

Avrupa Birliği ve UNICEF tarafından finanse edilen ÇABA Projesi (Çocuk Haklarının Geliştirilmesi, Korunması ve İzlenmesi Konusunda Avukatların ve Baroların Kapasitelerinin Güçlendirilmesi Projesi), 2023-2026 yılları arasında 3,2 milyon Avro bütçeyle yürütülmüştür. Adil yargılama hakkı ve çocukların üstün yararı ilkesi açısından özellikle öne çıkarılan projenin doruk noktası, 17-19 Nisan 2026’da InterContinental Grand Ankara’da düzenlenen “İlkelerden Uygulamaya: Çocuklar için Adaleti Yeniden Düşünmek” başlıklı uluslararası kongredir. ²

Türk Ceza Kanunu’na (TCK) yönelik adalet yönetimindeki uygulamada önemli bir aktör olan avukatlara yönelik Türkiye Barolar Birliği (TBB) ve UNICEF işbirliği ile yürütülen ÇABA Projesi ve bu kongre, adıyla “sanki” köklü bir dönüşüm vaat etmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 150. maddesi ile çocuklar için zorunlu kamusal avukatlık hizmeti, 20 yıldan beri uygulamayı etkilemektedir. Kısaca CMK avukatları olarak da adlandırılanlara yönelik hukuk ve adalet arayışı için söz konusu son kongredeki bildiriler, internet ortamında da izlenmiştir. 20 seneden beri ÇKK ve TCK’nin 31. maddesi ile söz konusu gelinen nokta ve bakışı aynı zamanda yansıtmaktadır. Adil yargılama hakkı ve çocukların üstün (yüksek) yararı ve de sosyal hizmet açısından bağımsız bir şekilde ele alındığında, çocuklar ve gençler için adalet beklentisi ve umut vermek yerine tam tersi bir durumun kongrede ortaya çıktığı görülmektedir.

Üç gün içindeki yoğun bildiriler ile söz konusu kongre, mevcut yetkisizlik temelli, sosyal hizmeti dışlayan, çocuğun üstün yararını sistematik olarak ihlal eden adalet anlayışını daha sofistike bir dille yeniden üretmiş ve uluslararası aktörler aracılığıyla meşrulaştırıldığı görülmektedir.

Ayrıca çocukların ve gençlerin korunması ve bu yöndeki ceza adalet sistemine yönelik AB hibesi ile söz konusu ÇABA Projesi, yalnızca Türkiye’de çocuk adaletini iyileştirme amacı taşımamaktadır. Türkiye’de avukatlık hizmeti dahil halen yaşanılan sorunlara çözüm aramak amacıyla öne çıkarılan proje, aynı zamanda Türkiye’deki uygulamaların Avrupa Birliği ülkelerine doğru, eksiksiz ve gerçeğe uygun bir şekilde aktarılması yükümlülüğünü de içermektedir. Dürüstlük ve gerçekleri yansıtan bu aktarım, AB kurumlarının (Avrupa Komisyonu, Avrupa Parlamentosu, Avrupa Konseyi) Türkiye’deki çocuk adaleti durumunu doğru değerlendirebilmesi ve varsa ihlallere müdahale edebilmesi için hayati önem taşımaktadır.

Bununla birlikte, proje 3,2 milyon Avro gibi önemli bir bütçeyle finanse edilmektedir. Bu bütçenin kaynağı, Avrupa Birliği’ne üye ülkelerin vergi veren mükellefleridir. Vergi verenler, aktardıkları fonların somut, ölçülebilir ve kalıcı sonuçlar üretmesini beklemek hakkına sahiptir. Bu beklenti, projenin hesap verebilirlik ve şeffaflık yükümlülüğünü birlikte doğurmaktadır.

BİRİNCİ BÖLÜM

1. “Yeniden Düşünmek” İronisi: Fail ile Yargıç Aynı Kişi Olduğunda – Temel Bir Gözlem