ÇOCUK HAKLARI AÇISINDAN AVRUPA’DA ÇOCUK DOSTU ADALET EL KİTABI (2025) TEMELİNDE SİSTEMDE Kİ SOSYAL HİZMETİN ROLÜ VE ÖZETİ

BÖLÜM I

ÖZET

Yapay Zeka DeepSeek tarafından Türkçeye çeviri dahil söz konusu “Child-friendly Justice in Europe 2025” ¹el “Avrupa’da Çocuk Dostu Adalet El Kitabı -2025) kitabının ilk on sayfasının Türkçe çevirisi ve sosyal hizmet boyutuna ilişkin detaylı değerlendirmeyi temel alarak, Avrupa’daki çocuk dostu adalet sisteminde ki sosyal çalışmacılarının/ sosyal hizmet uzmanlarının (SHU) konumunu, rollerini ve öneminin çocuk hakları perspektif ile ele alınmasına yardımcı olmaktadır.

Her 20 Kasımda kutlanan “Çocuk Hakları Günü” nin önemine de yönelik bu özetin yanı sıra bu el kitabının tamamı resmi olmayacak şekilde DeepSeek tarafından Türkçe’ye ekte yansıtılmış. 50 yıldan beri Türkiye de sosyal hizmetler ile ilgili evrensel bilgilerin körleştirilmesi gibi bir çabanın engellenmesine de bir ölçüde yardımcı olmaktadır.

Bu açısından söz konusu olan “Child-friendly Justice in Europe 2025” (CFJ-EN El Kitabı) kaynağını temel alarak çocuk haklarına nasıl bakıldığı içinde bir değerlendirme noktasıdır.Özellikle Avrupa Konseyi tarafından insan hakları açısından sosyal çalışmacılara yönelik R(91)16 (1991), Rec(2001)1 (2001), Çocuk Dostu Adalet Rehberi(2010), CM/Rec(2011)12 (2011) ve 2016 Uygulama Raporu gibi karar ve bilgiler hem adalet hem de sosyal hizmetler yönetimi içinde önemlidir.Özellikle sosyal hizmetlerden yararlanma hakkı olmak üzere Avrupa Sosyal Şartı (ASŞ) ve sosyal korumaya yönelik yükümlüğün Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ile birliktelik aynı zamanda “Çocuk Dostu Adalet” ile karşılığını adalete erişim içindir.Bu bağlamda kurallara dayalı devlet modeline yönelik Avrupa Konseyi üye ülkelerine yönelik Avrupa’da öne çıkarılan çocuk dostu adalet (CFJ) sisteminde sosyal çalışmacıların (sosyal çalışmacı) merkezî konumunda yer almaktadır.Hukukun üstünlüğüne kaliteyi de içeren adalet ve çocuk haklarına erişimi de etkilemektedir. Hesapverilebilirlik ve ölçülük ilkesinin yanı sıra dürsütük gibi evrensel mesleki etik ve ilkeler açısından da kurallar ile birlikte öne çıkan “Çocuk Dostu Adalet” açısından, çok boyutlu rollerini ve karşılaştıkları zorluklar bu el kitabında analiz etmektedir.

1. Kavramsal Çerçeve ve Sosyal Hizmetin Merkezi Konumu

Çocuk Dostu Adalet (CFJ), El Kitabı’nda “çocukların ihtiyaçlarına uygun, erişilebilir, hızlı ve saygılı bir adalet sistemi” olarak tanımlanmaktadır. Bu tanım, sistemin sadece usuli değil, aynı zamanda psiko-sosyal boyutu gerektirdiğini vurgular.

CFJ-EN, sosyal çalışmacı’ları yargıç, savcı ve avukatların yanında doğrudan hedef kitle ve merkezi bir bileşen olarak konumlandırmaktadır. sosyal çalışmacı’lar, çocukların yasal güvencelerinin ötesinde, psikolojik, sosyal ve duygusal ihtiyaçlarının korunmasından sorumlu köprü kurucu aktörlerdir.

2. Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çok Boyutlu Rolleri

Sosyal hizmet uzmanlarının CFJ sistemi içindeki rolleri, çocuğun üstün yararını (maddi hak, yorumlama ilkesi, usul kuralı olarak) hayata geçiren temel mekanizmaları oluşturur:

A. Bireysel Değerlendirme ve Üstün Yarar Analizi

• FOCUS Standartları: sosyal çalışmacı’lar, mahkemelerin çocuğun üstün yararına uygun karar almasının temelini oluşturacak; çocuğun psiko-sosyal, gelişimsel ve ailesel durumuna ilişkin kapsamlı ve bireyselleştirilmiş değerlendirme (Sosyal İnceleme Raporu) yapmaktan sorumludur.

B. Çocuğun Katılımı ve Savunuculuk

• sosyal çalışmacı’lar, çocuğun yaş ve olgunluğuna uygun iletişim tekniklerini kullanarak, çocukların görüşlerini güvenli ve anlamlı bir şekilde ifade etmelerini sağlamalıdır. Bu rol, sosyal çalışmacı’nun insan hakları bağlamında çocuğun yanında olma, tarafsızlık ve dürüstlük ilkeleriyle soruşturma evresindeki bilgi alma dahil, risk yönetimi ve raporlama görevini üstlenmesini gerektirir.

C. Topluma Kazandırma (Reintegration) ve Alternatif Müdahaleler

• El Kitabı, özellikle adalet yönetime yönelik mevcut kanun ve uygulamaların,söz konusu ilke ve değerler ile çatışma noktalarının değerlendirilmesi amacıyla “Kanunla Çatışma İçinde Olan Çocuklar”**a yönelik “Give Me a Chance, but a Real One” (Bana Bir Şans Ver, Ama Gerçek Bir Şans) başlıklı rehberle, topluma kazandırmanın önemini vurgular. Bu açıdan kanunlar ve uygulamalar için hesapverilebilir ve bakışı öne çıkarmaktadır.

• Bütünsel Yaklaşım: Reintegrasyon, cezai sistemden çıkıştan ibaret olmayıp, çocuğun hayatının tüm alanlarını (psiko-sosyal destek, eğitim, mesleki eğitim, aile ilişkileri) kapsayan bütüncül bir süreçtir.

• Kanıta Dayalı İlkeler: Başarılı reintegrasyon; bireyselleştirilmiş yaklaşım, erken müdahale, süreklilik ve takip gibi kanıta dayalı uygulama ilkelerine dayanır. sosyal çalışmacı’lar, bu süreçte çocuk ile toplum arasında köprü kurucu, güçlendirme odaklı ve savunucu bir rol üstlenir.

3. Disiplinlerarası Entegrasyon ve Zorluklar

• Disiplinlerarası Rol: sosyal çalışmacı’lar, Barnahus Kalite Standartları çerçevesinde, avukat, psikolog ve kolluk kuvvetleri gibi profesyonellerle birlikte çalışarak, çocuğun farklı kurumlar arasında kaybolmasını önleyen “sabit nokta” görevini üstlenir.

• Zorluklar: Avrupa çapında sosyal hizmetin etkinliğini kısıtlayan ana zorluklar; kaynak yetersizliği, uzmanlaşmış eğitim eksikliği ve geleneksel adalet sisteminin kurumsal direnci nedeniyle sosyal hizmetin rolünün tam anlaşılamamasıdır.

  EKTE DEVAM EDECEK  ÇOCUK DOSTU 18.11.2025

• https://www.cocukkorumaturkiye.com/20-kasim-dunya-cocuk-haklari-gunu-turkiyede-sosyal-hizmet-ve-cocuk-haklari-icin-bir-standart-ve-izleme-mekanizmasi-olarak-avrupa-konseyi/