MERHAMET ve İYİLİK ARAMAK ADALETİN OLMAZSA OLMAZIDIR
Ceza Sorumluluk Yaşını Düşürmek Çözüm Değildir: Avrupa Modelleri Işığında Türkiye İçin Sosyal Hizmet ve Merhamet Eksenli Bir Paradigma
SHU Nihat Tarımeri
“Adaletin katı yüzü cezadır. Merhamet ise, ona esneyip eğilme cesaretini gösteren yüzdür. Çocuk için, cezadan önce gelen bir merhamete ihtiyacımız var.”
Cezaları artırmak, sorumluluk yaşını düşürmek ve daha fazla çocuğu tutuklamak, suça yönelen ve katılan çocuklar sorununa verilen en kolay, en popülist ve en yanlış cevaptır. Bu yaklaşım, yalnızca sorunu derinleştirmekte, maliyeti artırmakta ve en önemlisi, çocukları geri dönüşü olmayan bir karanlığa itilmektedir. Oysa Avrupa’nın en gelişmiş ülkeleri, bu soruna çok daha farklı bir yerden yaklaşmaktadır. Kaynak kanunlar bağlamında İtalya, Almanya ve İsviçre örnekleri üzerinden, ceza sorumluluk yaşını düşürmenin bir çözüm olmadığını; asıl çözümün sosyal hizmet, erken müdahale, özel gençlik mahkemeleri ve merhamet ve iyilik eksenli bir adalet anlayışı içinde olması bu çalışmada ele almaktadır.
1. Avrupa Modelleri: Yaş Sınırı Değil, Sistem Farkı
Bir ülkenin çocuk adaletindeki başarısı, ceza sorumluluk yaşının yüksekliği veya düşüklüğü ile değil; o yaş sınırına uygun olarak inşa ettiği kurumsal altyapı ile ölçülür. Özellikle Türkiye Cumhuriyetinde 1926 yılı önemli bir dönüm noktasıdır. 1889 tarihli İtalya (Zanerdelli) Ceza Kanunu 765 sayılı Türk Ceza Kanunu ve .İsviçre Yurttaş(Medeni ) Kanunu -ZGB- ise Türk Kanunu Medeni olarak birkaç madde dışında aynen uyarlanmıştır.Alman Ceza Muhakemesi ise 1929 yılında uyarlanmış olup kaynak kanun özelliği açısından İtalya, Almanya ve İsviçre bu anlamda üç farklı model sunmakta, ancak hukuksal sistem açısından ortak ve benzer noktalarda buluşmaktadır.İyilik için ortaklık ise Gençlik suçluluğu ve sosyal hizmet eksenli gençlik mahkemeleri ve de gençlik savcılıklarıdır..
1.1. İtalya: 14 Yaş Eşiği ve Tamamen Ayrışmış Bir Sistem
İtalya, ceza sorumluluk yaşını 14 olarak belirlemiştir. 14 yaşından küçük bir çocuk, işlediği fiil ne kadar ağır olursa olsun, cezai ehliyete sahip değildir ve ceza yargılamasına tabi tutulamaz. Kilise hukuku dahil söz konusu gelişme ve dönüşüm ile 14-18 yaş arasındaki gençler için ise sorumluluk, her olayda ayrı ayrı değerlendirilir; ancak bu değerlendirme sadece bir mahkeme işi değil, aynı zamanda bir sosyal hizmet sürecidir.
Kilise ve Klasik Hukukundan Pozitif (dünyevi) Hukuka dönüşüm ile öne çıkan İtalyan sisteminin en güçlü yanı, çocuk adaletini yetişkin sisteminden tamamen ayırmış olmasıdır. 14 yaşındakiler için gençlik mahkemeleri (Tribunale per i minorenni) 1934’ten bu yana faaliyettedir ve her duruşmada kariyer hâkimlerinin yanı sıra psikolog, eğitmen ve sosyal hizmet uzmanları da karar sürecine katılır. Ayrıca, gençlik savcılıkları (procura presso il tribunale per i minorenni) sadece çocuklarla ilgili davalara bakar ve bu savcılıkların temel amacı cezalandırmak değil, çocuğun topluma kazandırılması için en uygun tedbiri bulmaktır.
Dahası, İtalyan gençlik mahkemelerine af yetkisi tanınmıştır. Belirli koşullar altında mahkeme, cezayı erteleyebilir, düşürebilir veya tamamen affedebilir. Bu yetki, bir yargı organının elinde merhameti kurumsallaştıran ender düzenlemelerden biridir.
EKTE DEVAM EDECEK Merhamet
